Niski testosteron a otyłość u mężczyzn: badania, przyczyny i co zmienić w jedzeniu

Niski testosteron u mężczyzny z otyłością zdarza się często [1]. O rozpoznaniu decydują jednak objawy i co najmniej dwa badania krwi pobrane rano, na czczo [1]. Brzuch rośnie, ochota na seks maleje, siły ubywa. Łatwo wtedy uznać, że winny jest wiek albo sam hormon. Według Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) niedobór testosteronu u dorosłych mężczyzn, który nie wynika z choroby jąder ani przysadki, wiąże się najczęściej z otyłością i chorobami współistniejącymi [1]. Wiek odpowiada za mniejszą część przypadków [1].
Rozpoznanie stawia lekarz. Dieta wspomaga leczenie i go nie zastępuje, ale przy nadwadze i otyłości zmiana jedzenia i zmniejszenie masy ciała są według europejskich zaleceń pierwszym krokiem [1, 2].
Jakie są objawy niskiego testosteronu?
Najbardziej swoiste dla niskiego testosteronu są objawy seksualne: mniejsza ochota na seks, słabsze erekcje i rzadsze erekcje poranne [1]. Same objawy nie wystarczają do rozpoznania, bo mają też inne przyczyny [1].
EAU dzieli objawy niedoboru testosteronu na bardziej i mniej swoiste [1]:
| Rodzaj objawów | Bardziej swoiste | Mniej swoiste |
|---|---|---|
| Seksualne | mniejsza ochota na seks, zaburzenia erekcji, rzadsze erekcje spontaniczne i poranne | rzadsze współżycie i masturbacja, opóźniony wytrysk |
| Fizyczne | mniejsza zdolność do intensywnego wysiłku, trudność z przejściem ponad 1 km, trudność z pochylaniem się | uderzenia gorąca, mniej energii, mniejsza siła i sprawność |
| Psychiczne | obniżony nastrój, mniejsza motywacja, zmęczenie | kłopoty z koncentracją i pamięcią, zaburzenia snu |
W europejskim badaniu starzenia się mężczyzn w wieku 40-79 lat z ogólnej populacji tylko trzy objawy seksualne układały się w zespół związany z niskim testosteronem [3]. Zaproponowane w tym badaniu kryterium rozpoznania niedoboru to co najmniej trzy takie objawy i testosteron całkowity poniżej 11 nmol/l oraz wolny poniżej 220 pmol/l [3].
Europejskie zalecenia urologiczne (EAU) przyjmują dla testosteronu całkowitego próg 12 nmol/l [1], nieco wyższy niż 11 nmol/l w badaniu starzenia się mężczyzn [3]. Przy wyniku wyjściowym powyżej 12 nmol/l leczenie testosteronem nie działało [1]. Poniżej tej wartości przynosiło korzyści [1]. Dla testosteronu wolnego te zalecenia uznają za wiarygodny ten sam próg 220 pmol/l, choć opiera się on na ograniczonych dowodach [1]. Wynik testosteronu czyta się razem z objawami [1]. Kwestionariusze objawów mają niską swoistość, więc te zalecenia odradzają używanie ich do badań przesiewowych [1].
Jak bada się niski testosteron i kiedy pobrać krew?
Testosteron całkowity oznacza się z krwi pobranej rano, między godziną 7:00 a 10:00, na czczo [1]. Wynik poniżej 12 nmol/l (3,5 ng/ml) trzeba potwierdzić drugim badaniem [1].
Testosteron ma rytm dobowy. Najwięcej jest go rano [1]. Pobranie nie na czczo może zaniżyć wynik testosteronu całkowitego o ponad 30% [1]. Testosteron całkowity i wolny spadają już 30 minut po wypiciu roztworu glukozy w teście obciążenia [1]. Dlatego na pobranie przyjdź na czczo, bez śniadania i słodkiego napoju. Gdy ktoś przynosi mi wynik, pytam najpierw, o której godzinie i czy na czczo pobrano krew, bo od tego zależy, ile ten wynik jest wart.
Jeśli pracujesz na nocne zmiany, przyjdź na pobranie na czczo i po odpowiednio długim śnie, bo rytm dobowy zależy od snu [1]. Podczas ostrej choroby testosteronu się nie oznacza [1].
Lekarz może zlecić kilka badań krwi. Podstawą jest testosteron całkowity, oznaczany rano, na czczo, co najmniej dwa razy [1]. Obok niego oznacza się SHBG, białko wiążące testosteron. Ocenia się też testosteron wolny, czyli jego część czynną. Otyłość i insulinooporność obniżają SHBG, więc wynik całkowity trzeba czytać razem z SHBG [1]. Testosteron wolny wylicza się z SHBG i albuminy. Bezpośrednie oznaczenie testami immunologicznymi jest niedokładne [1]. LH i FSH, hormony przysadki pobudzające jądra, pomagają odróżnić niedobór pierwotny, wynikający z jąder, od wtórnego, wynikającego ze zbyt słabego pobudzania jąder przez podwzgórze i przysadkę [1]. Prolaktynę, także hormon przysadki, oznacza się przy małej ochocie na seks i przy podejrzeniu niedoboru wtórnego [1]. Europejskie zalecenia urologiczne radzą też zmierzyć u każdego badanego wskaźnik masy ciała (BMI) i obwód talii, żeby ocenić stopień otyłości [1].
Czy otyłość obniża testosteron, czy niski testosteron powoduje otyłość?
Zależność działa w obie strony: nadmiar tkanki tłuszczowej obniża testosteron, a niski testosteron zwiększa ilość tłuszczu trzewnego i wiąże się z mniejszą masą mięśniową [1, 4].
Niedobór testosteronu u dorosłego mężczyzny, który nie wynika z uszkodzenia jąder czy przysadki, nazywa się niedoborem funkcjonalnym [1]. Najczęściej wiąże się z otyłością i chorobami współistniejącymi [1]. Lekarz rozpoznaje go po wykluczeniu takiego uszkodzenia [1]. Stan zapalny, hormony wydzielane przez tkankę tłuszczową i estradiol mogą hamować oś podwzgórze-przysadka-jądra [1].
Sam wiek tłumaczy niewiele. U zdrowych mężczyzn testosteron do 80. roku życia obniża się tylko nieznacznie [1]. W Polsce według danych z 2020 roku nadwagę ma 64% mężczyzn, a otyłość 12% [4].
Jak niski testosteron łączy się z insulinoopornością i cukrzycą typu 2?
Niski testosteron jest częsty u mężczyzn z cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym [1]. Towarzyszą mu otyłość brzuszna, wysoka glukoza, insulinooporność, zaburzenia lipidów i nadciśnienie [1].
Insulinooporność i otyłość obniżają też SHBG, białko wiążące testosteron, dlatego przy nich lekarz ocenia testosteron całkowity razem z SHBG [1]. Przy zaburzeniach erekcji europejskie zalecenia urologiczne radzą sprawdzić, czy nie ma zespołu metabolicznego [1]. Jak rozpoznaje się samą insulinooporność, opisuje osobny tekst poradnika.
Czy za mało snu i alkohol obniżają testosteron?
Krótki sen obniżał testosteron u młodych zdrowych mężczyzn w małym badaniu laboratoryjnym [5], a o wpływie alkoholu na testosteron badania mówią niejednoznacznie [6, 7].
Większość dobowej produkcji testosteronu przypada na sen [5]. U młodych zdrowych mężczyzn tydzień snu po 5 godzin na dobę obniżył testosteron w ciągu dnia o 10-15% [5]. To jednak wynik małego badania [5]. U tych mężczyzn średnie stężenie testosteronu między godziną 14:00 a 22:00 spadło z 17,9 do 15,5 nmol/l [5].
Europejskie zalecenia urologiczne zaliczają alkohol i marskość wątroby do nabytych przyczyn niedoboru testosteronu [1]. Badania kontrolowane wiązały przewlekłe picie alkoholu z niższym testosteronem całkowitym u zdrowych mężczyzn [6]. W badaniach obserwacyjnych nie widać było różnicy w testosteronie między pijącymi a niepijącymi, a szkodliwy wpływ wiązano z nadużywaniem alkoholu [7]. Przy niskim wyniku pytam więc o sen i o alkohol. Nie obiecuję jednak, że jedno czy drugie rozwiąże sprawę.
Czy po schudnięciu testosteron rośnie i o ile?
Tak, ale po diecie i ruchu niewiele: u mężczyzn z otyłością przy diecie niskokalorycznej i średniej utracie około 10% masy ciała testosteron całkowity rósł średnio o około 2,8 nmol/l [4], a europejskie zalecenia urologiczne opisują wzrost po diecie niskokalorycznej i ruchu jako niewielki [1]. Im więcej kilogramów ubywa, tym większy wzrost [8].
Dla diety niskokalorycznej i ruchu te zalecenia podają wzrost testosteronu rzędu 1-2 nmol/l [1]. Trzy poniższe liczby nie dają się wprost porównać, bo dotyczą innych grup mężczyzn i innego sposobu chudnięcia [4]:
| Sposób zmniejszenia masy ciała | Zmiana testosteronu całkowitego |
|---|---|
| Dieta niskokaloryczna u mężczyzn z otyłością, średnia utrata masy ciała 9,8% | wzrost o 2,8 nmol/l [4] |
| Utrata ponad 15% masy ciała w obserwacji mężczyzn w wieku 40-79 lat | wzrost o 2 nmol/l [4] |
| Operacja bariatryczna (decyduje lekarz) | wzrost o 8-10 nmol/l [4] |
Z tabeli nie wynika, że większa utrata masy daje mniejszy wzrost: w obserwacji z drugiego wiersza wzrost też był tym większy, im więcej kilogramów ubyło [4]. Wzrost testosteronu po schudnięciu jest większy u młodszych mężczyzn, bez cukrzycy i z większą otyłością [8]. Europejskie zalecenia urologiczne przypominają też, że 60-86% utraconej masy ciała wraca w ciągu trzech lat [1]. Krótka kuracja tu nie wystarczy. Mężczyźnie, który liczy na szybki, duży skok testosteronu po schudnięciu, mówię wprost, że wzrost bywa niewielki, a największy sens ma zmiana nawyków, którą da się utrzymać.
Jak jeść przy otyłości i niskim testosteronie?
Polskie Towarzystwo Dietetyki zaleca dorosłym z otyłością deficyt energetyczny 500-800 kcal dziennie, a tempo chudnięcia 0,5-1 kg tygodniowo w pierwszych 3-6 miesiącach [9]. Talerz ma mieć połowę warzyw i owoców, ćwiartkę produktów zbożowych i ćwiartkę białkowych [10].
Polskie zalecenia nie powstały specjalnie dla mężczyzn z niskim testosteronem: leczenie żywieniowe otyłości u dorosłych opisuje Polskie Towarzystwo Dietetyki [9], a skład talerza Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej [10].
- deficyt: 500-800 kcal dziennie mniej, niż organizm zużywa [9],
- tempo: 0,5-1 kg tygodniowo w pierwszych 3-6 miesiącach [9]; przy 100 kg 10% masy ciała to 10 kg, czyli 10-20 tygodni,
- talerz: połowa warzywa i owoce, najlepiej z przewagą warzyw, ćwiartka produktów zbożowych, przede wszystkim pełnoziarnistych, ćwiartka produktów białkowych [10],
- białko: polskie zalecenia mieszczą je w przedziale 15-35% energii diety [9],
- ruch: 150-420 minut tygodniowo, z ćwiczeniami wytrzymałościowymi i siłowymi [9]; ruch podnosi testosteron tym bardziej, im większa utrata masy ciała i dłuższy program [4].
U zdrowych mężczyzn białko w umiarkowanych i dużych ilościach nie obniżało testosteronu [11]. U takich mężczyzn niższy testosteron wiązał się tylko z dietą niskowęglowodanową z bardzo dużą ilością białka, ponad 3,4 g na kilogram masy ciała na dobę [11]. Ilości od 1,25 do 3,4 g/kg go nie obniżały [11]. Przy 100 kg masy ciała 3,4 g/kg to 340 g białka dziennie, czyli ilość, którą przekracza bardzo niewiele osób [11]. Tego, czy tak samo jest u mężczyzn z otyłością w trakcie chudnięcia, te dane nie pokazują. Gdy ktoś pyta mnie, czy białko obniży mu testosteron, mówię, że u zdrowych mężczyzn ta granica leży bardzo wysoko, a mężczyzn z otyłością te badania nie obejmowały.
Jadłospis z deficytem, dopasowany do wyników badań i innych chorób, ułoży dietetyk kliniczny.
Czy suplementy „na testosteron” działają?
Dla ponad połowy składników preparatów „na testosteron” dostępnych w USA nie ma badań o wpływie na ten hormon [12]. Dla witaminy D analiza badań z losowaniem nie wykazała wyraźnego wzrostu testosteronu [13].
Dla 61,5% składników preparatów „na testosteron” dostępnych w USA nie znaleziono żadnych badań o wpływie na testosteron, dla 24,8% były dane o wzroście, a dla 10,1% dane o spadku [12]. Wiele preparatów zawierało witaminy i minerały w dawkach większych od zalecanego spożycia [12]. Część przekraczała nawet górny tolerowany poziom spożycia [12]. Po suplementacji witaminą D średnia różnica w testosteronie całkowitym u dorosłych mężczyzn wyniosła 0,47 nmol/l i nie była wyraźna, a pewność dowodów autorzy ocenili jako niską [13].
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza oświadczenie, że cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi, wyłącznie dla żywności będącej przynajmniej źródłem cynku [14]. Oświadczenie mówi o utrzymaniu prawidłowego poziomu, nie o podnoszeniu niskiego. Polskie zalecenia dotyczące leczenia żywieniowego otyłości u dorosłych dopuszczają włączenie suplementu tylko wtedy, gdy badania potwierdzają jego bezpieczeństwo i skuteczność [9]. Zanim sięgniesz po taki preparat, omów go z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
Kiedy lekarz rozważa leczenie testosteronem?
Według europejskich zaleceń urologicznych leczenie testosteronem rozważa się u mężczyzn z objawami niedoboru i testosteronem całkowitym poniżej 12 nmol/l w dwóch badaniach, jeśli nie ma przeciwwskazań [1]. Decyzję podejmuje lekarz.
U mężczyzn z nadwagą lub otyłością europejskie zalecenia stawiają na pierwszym miejscu zmniejszenie masy ciała i zmianę stylu życia, a także leczenie chorób współistniejących [1, 2]. Lekarz sprawdza też, czy przyjmowane leki nie obniżają testosteronu [1]. O lekach także decyduje lekarz.
Europejska Akademia Andrologii (EAA) zaznacza, że leczenie testosteronem poprawia funkcje seksualne w krótkim okresie, inne korzyści są niepewne, a długoterminowe bezpieczeństwo wymaga dalszych badań [2]. Leczenie hamuje wytwarzanie plemników, więc jest przeciwwskazane u mężczyzn, którzy chcą mieć dzieci [1]. Jak wygląda kwalifikacja i kontrola leczenia w Centrum zdrowia i dietetyki MS (Centrum MS) w Toruniu, opisuje strona Terapia zastępcza testosteronem.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Do lekarza zgłoś się, gdy utrzymuje się mniejsza ochota na seks, kłopoty z erekcją albo stałe zmęczenie, bo europejskie zalecenia urologiczne radzą szukać niedoboru testosteronu tylko u mężczyzn z objawami [1]. Bóle głowy lub zaburzenia widzenia mogą wskazywać na chorobę przysadki i wymagają oceny lekarza [1].
Gdy ktoś mówi mi o bólach głowy albo zaburzeniach widzenia, odsyłam go do lekarza przed rozmową o jedzeniu. Mężczyźni z niedoborem testosteronu lub zaburzeniami erekcji mogą mieć chorobę serca i naczyń, dlatego lekarz ocenia ich ryzyko sercowo-naczyniowe [1]. W Centrum MS przyjmuje endokrynolog. Rozpoznanie i leczenie ustala lekarz, a dieta wspomaga to leczenie i go nie zastępuje.
Z gabinetu. Gdy mężczyzna z niskim wynikiem testosteronu przychodzi z przekonaniem, że winny jest sam hormon, tłumaczę, że zależność działa w obie strony, a leczenie testosteronem nie zastępuje chudnięcia. Zwracam uwagę, że pojedynczy niski wynik to za mało, bo potwierdza się go drugim badaniem, rano i na czczo. O sen i alkohol pytam bez wykładu, bo dowody nie są tu jednakowo mocne. W jedzeniu zaczynam od deficytu, który da się utrzymać, i od talerza z połową warzyw i owoców, bo liczy się zmiana nawyków na długo. Rozpoznanie i decyzję o leczeniu zostawiam lekarzowi.
Najczęstsze pytania o niski testosteron
Czy niski testosteron to naturalna część starzenia się?
Tylko w niewielkim stopniu: u zdrowych mężczyzn testosteron do 80. roku życia obniża się nieznacznie [1]. Większość przypadków niedoboru funkcjonalnego wiąże się z otyłością i chorobami współistniejącymi [1].
W europejskim badaniu starzenia się mężczyzn testosteron całkowity zmniejszał się średnio o 0,4% rocznie, a wolny o 1,3% rocznie [1]. Wiek jest więc jednym ze składników, ale nie główną przyczyną niedoboru.
Czy niski testosteron może mieć szczupły mężczyzna?
Tak. Niski testosteron ma też przyczyny niezwiązane z otyłością, na przykład choroby jąder lub przysadki, zaburzenia odżywiania, wysiłek wytrzymałościowy i niektóre leki [1].
Z tego powodu lekarz przy niskim wyniku oznacza LH i FSH [1]. Zespół Klinefeltera, najczęstsza genetyczna przyczyna pierwotnego niedoboru, dotyczy 1 na 500-1000 urodzonych chłopców, a mniej niż połowa osób z nim zostaje rozpoznana [1].
Czy niski testosteron wpływa na płodność?
Może. U mężczyzn z otyłością nasienie jest gorszej jakości, a płodność mniejsza niż przy prawidłowej masie ciała; jedną z możliwych przyczyn jest niski testosteron [4]. Leczenie testosteronem hamuje wytwarzanie plemników [1].
Zmniejszenie masy tkanki tłuszczowej podnosi testosteron i poprawia parametry nasienia [4]. Przy planowaniu dziecka leczenie testosteronem jest przeciwwskazane, a przy niedoborze wtórnym płodność i testosteron można teoretycznie przywrócić odpowiednim leczeniem [1].
Czy testosteron pomoże schudnąć bez zmiany jedzenia?
Nie. Europejskie zalecenia urologiczne odradzają leczenie testosteronem w celu zmniejszenia masy ciała (zalecenie słabe) [1]. W badaniach z losowaniem testosteron zmniejszał masę tłuszczową i zwiększał mięśniową o podobną wartość, więc masa ciała się nie zmieniała [1].
Leczenie testosteronem nie zastępuje więc zmniejszenia masy ciała, które jest pierwszym krokiem przy nadwadze i otyłości [1, 2].
Czy wyniki testosteronu z różnych laboratoriów można porównywać?
Nie zawsze, bo laboratoria stosują różne metody oznaczania i różnie przygotowują próbki [1].
Automatyczne testy immunologiczne dobrze zgadzają się z metodą wzorcową (LC-MS/MS) przy testosteronie całkowitym, ale nie nadają się do bezpośredniego oznaczania testosteronu wolnego [1]. Dane o zakresach referencyjnych komercyjnych testów nie są wystarczająco jasne, dlatego europejskie zalecenia urologiczne radzą ścisłą współpracę lekarza z laboratorium [1].
--
Wyniki i podejrzenie niedoboru testosteronu omówisz w Centrum MS z endokrynologiem, a jedzenie ułożysz z dietetykiem klinicznym. Na wizytę umówisz się przez stronę Kontakt.
Bibliografia
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, rozdział 3: Male Hypogonadism. Edycja 2026, EAU Annual Congress, London. uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health/chapter/male-hypogonadism.
- Corona G, Goulis DG, Huhtaniemi I i wsp. European Academy of Andrology (EAA) guidelines on investigation, treatment and monitoring of functional hypogonadism in males: Endorsing organization: European Society of Endocrinology. Andrology 2020;8(5):970-987. doi:10.1111/andr.12770. PMID 32026626.
- Wu FCW, Tajar A, Beynon JM i wsp. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. N Engl J Med 2010;363(2):123-135. doi:10.1056/NEJMoa0911101. PMID 20554979.
- Rabijewski M. Male-specific consequences of obesity - functional hypogonadism and fertility disorders. Endokrynol Pol 2023;74(5):480-489. doi:10.5603/ep.95626. PMID 37779374.
- Leproult R, Van Cauter E. Effect of 1 week of sleep restriction on testosterone levels in young healthy men. JAMA 2011;305(21):2173-2174. doi:10.1001/jama.2011.710. PMID 21632481.
- Santi D, Cignarelli A, Baldi M i wsp. The chronic alcohol consumption influences the gonadal axis in men: Results from a meta-analysis. Andrology 2024;12(4):768-780. doi:10.1111/andr.13526. PMID 37705506.
- Moosazadeh M, Heydari K, Rasouli K i wsp. Association of the Effect of Alcohol Consumption on Luteinizing Hormone (LH), Follicle-Stimulating Hormone (FSH), and Testosterone Hormones in Men: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int J Prev Med 2024;15:75. doi:10.4103/ijpvm.ijpvm_81_24. PMID 39867254.
- Corona G, Rastrelli G, Monami M i wsp. Body weight loss reverts obesity-associated hypogonadotropic hypogonadism: a systematic review and meta-analysis. Eur J Endocrinol 2013;168(6):829-843. doi:10.1530/EJE-12-0955. PMID 23482592.
- Gajewska D, Lange E, Kęszycka P i wsp. Recommendations on dietary treatment of obesity in adults: 2024 position of the Polish Society of Dietetics. J Health Inequal 2024;10(1):22-47. doi:10.5114/jhi.2024.141201.
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - PIB. Talerz zdrowego żywienia (aktualizacja 13.08.2025). ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/.
- Whittaker J. High-protein diets and testosterone. Nutr Health 2023;29(2):185-191. doi:10.1177/02601060221132922. PMID 36266956.
- Clemesha CG, Thaker H, Samplaski MK. 'Testosterone Boosting' Supplements Composition and Claims Are Not Supported by the Academic Literature. World J Mens Health 2020;38(1):115-122. doi:10.5534/wjmh.190043. PMID 31385468.
- Paez-Allendes L, Valenzuela-Fuenzalida JJ, Moya MP i wsp. Vitamin D Supplementation, Total Testosterone, and Androgen Bioavailability Markers in Adult Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients 2026;18(13):2090. doi:10.3390/nu18132090. PMID 42451097.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dz. U. UE L 136/1. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32012R0432.
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza. Dieta wspomaga leczenie prowadzone przez lekarza i go nie zastępuje. Autor: mgr Radosław Siałkowski, dietetyk kliniczny. Ostatnia aktualizacja: 18.11.2026.
Inne artykuły z poradnika
-
Hormony i metabolizm
Insulinooporność: objawy, badania i kiedy iść do endokrynologa
Insulinooporność objawy: zwykle brak wyraźnych sygnałów. Jakie badania zrobić (HOMA-IR, krzywa cukrowo-insulinowa), jak je czytać i kiedy iść do lekarza.
Czytaj dalej -
Hormony i metabolizm
Hashimoto: badania, wyniki TSH i anty-TPO oraz kiedy iść do endokrynologa
Hashimoto badania: TSH, fT4, anty-TPO i USG tarczycy. Jak czytać wyniki, dlaczego norma TSH zależy od laboratorium i kiedy iść do endokrynologa.
Czytaj dalej -
Otyłość i odchudzanie
Ozempic na odchudzanie: ile się chudnie, jakie są skutki uboczne i komu naprawdę pomaga
Ozempic na odchudzanie: w badaniu semaglutyd na schemacie leczenia otyłości obniżył masę ciała średnio o 14,9% po 68 tygodniach. Skutki uboczne i jedzenie.
Czytaj dalej
