Zaburzenia odżywiania

Na czym polega

Anoreksja to ograniczanie jedzenia prowadzące do zbyt niskiej masy ciała. Towarzyszą jej silny lęk przed przytyciem i zaburzony obraz własnego ciała: osoba chora widzi siebie jako większą, niż jest. Często pojawiają się też nadmierne ćwiczenia, liczenie kalorii i unikanie wspólnych posiłków.

Bulimia to napady objadania się, po których chory próbuje „pozbyć się” jedzenia. Robi to przez prowokowanie wymiotów, środki przeczyszczające, głodówki lub intensywny wysiłek. Masa ciała jest zwykle prawidłowa, dlatego choroba długo pozostaje niezauważona.

Napadowe objadanie się to powtarzające się epizody jedzenia dużych ilości w krótkim czasie, z poczuciem utraty kontroli. Po napadzie pojawiają się wstyd i poczucie winy, ale bez wymiotów i głodówek. To najczęstsze zaburzenie odżywiania u dorosłych i częsta przyczyna otyłości. U dzieci rozpoznajemy też ARFID, czyli unikanie i ograniczanie jedzenia z powodu lęku przed zadławieniem, wymiotami lub z powodu wyjątkowo wąskiej listy akceptowanych produktów.

Pierwsza wizyta służy ocenie objawów i bezpieczeństwa. Psycholog pyta o jedzenie, masę ciała, zachowania kompensacyjne i nastrój. Mierzymy wzrost i masę ciała, a u dzieci porównujemy je z siatkami centylowymi. Przy niskiej masie ciała lub częstych wymiotach zlecamy badania krwi (morfologia, elektrolity, glukoza) i EKG. Bardzo niska lub szybko spadająca masa ciała, omdlenia, zaburzenia elektrolitów albo wolne tętno wymagają leczenia w szpitalu i wtedy od razu kierujemy pacjenta na oddział.

Podstawą leczenia jest psychoterapia. U dorosłych z anoreksją, bulimią i napadowym objadaniem się najlepiej przebadana jest terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na zaburzenia odżywiania (CBT-E). U dzieci i nastolatków z anoreksją i bulimią leczeniem pierwszego wyboru jest terapia rodzinna: rodzice aktywnie pomagają dziecku wrócić do regularnego jedzenia. Psychiatra dołącza, gdy współistnieje depresja, nasilony lęk lub myśli samobójcze. Leki nie są podstawowym leczeniem anoreksji.

Dietetyk kliniczny prowadzi powrót do regularnego jedzenia. Plan obejmuje zwykle trzy posiłki i dwie lub trzy przekąski dziennie oraz stopniowe wprowadzanie produktów, których pacjent unika. Przy anoreksji kaloryczność zwiększamy stopniowo i pod kontrolą badań, bo zbyt szybkie zwiększenie jedzenia po długim głodzeniu jest niebezpieczne (zespół ponownego odżywienia). Przy napadowym objadaniu się redukcja masy ciała nie jest celem pierwszego etapu: dieta odchudzająca nasila napady. Leczenie trwa zwykle wiele miesięcy, często ponad rok.