Psychologia onkologiczna

Na czym polega

Silny stres, lęk i obniżony nastrój dotyczą mniej więcej co trzeciej osoby z chorobą nowotworową. Najczęściej nasilają się po usłyszeniu rozpoznania, przed operacją, w trakcie chemioterapii lub radioterapii i po zakończeniu leczenia, gdy kończą się regularne wizyty w szpitalu. Nieleczone utrudniają znoszenie terapii, sen i powrót do codziennych zajęć, dlatego wytyczne onkologiczne zalecają ich ocenę u każdego pacjenta.

Pierwsze spotkanie służy ocenie, z czym pacjent przychodzi. Psycholog pyta o przebieg choroby i leczenia, nastrój, sen, lęk, sytuację rodzinną i zawodową. Do oceny nasilenia stresu używa krótkiego kwestionariusza, Termometru Dystresu. Na tej podstawie ustala, ile spotkań jest potrzebnych i czego mają dotyczyć.

Najlepiej przebadaną metodą pomocy jest terapia poznawczo-behawioralna. Uczy rozpoznawać myśli, które nasilają lęk, i zmieniać zachowania, które podtrzymują obniżony nastrój. Skuteczność potwierdzono też dla terapii opartych na uważności (mindfulness) oraz terapii akceptacji i zaangażowania. Przy bezsenności stosuje się terapię poznawczo-behawioralną bezsenności, która działa lepiej i dłużej niż leki nasenne.

Lęk przed nawrotem choroby to najczęstsza trudność po zakończeniu leczenia. Przejawia się ciągłym sprawdzaniem ciała, silnym napięciem przed badaniami kontrolnymi albo ich unikaniem. Na spotkaniach pacjent uczy się odróżniać uzasadnioną czujność od lęku, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Pracujemy też ze zmianą wyglądu ciała po operacji, utratą włosów, stomią, zmianami w życiu intymnym, przewlekłym zmęczeniem oraz trudnościami z pamięcią i koncentracją po chemioterapii.

Bliscy osoby chorej mogą korzystać ze wsparcia osobno. Partnerzy i dorosłe dzieci często przez wiele miesięcy łączą opiekę z pracą i własnym lękiem. Na spotkaniach rozmawiamy o tym, jak dzielić obowiązki, jak rozmawiać z chorym i jak przekazać informację o chorobie dzieciom w sposób dostosowany do ich wieku.

Gdy objawy depresji lub lęku są nasilone, psycholog kieruje do psychiatry Centrum MS. Dotyczy to zwłaszcza myśli samobójczych, braku poprawy mimo psychoterapii i bezsenności, która utrzymuje się od wielu tygodni. Leki przeciwdepresyjne i psychoterapię można łączyć z leczeniem onkologicznym, a psychiatra dobiera je z uwzględnieniem przyjmowanych leków przeciwnowotworowych.