Psychiatria geriatryczna

Na czym polega

Depresja u osób starszych często nie wygląda jak smutek. Częściej objawia się zmęczeniem, bólami, utratą apetytu, bezsennością, lękiem, wycofaniem z kontaktów i skargami na pamięć. Dlatego bywa brana za „zwykłą starość” i długo pozostaje nieleczona. Leczy się ją skutecznie, podobnie jak u młodszych: lekami przeciwdepresyjnymi, psychoterapią albo obiema metodami razem.

Zaburzenia pamięci nie zawsze oznaczają otępienie. Mogą wynikać z depresji, niedoczynności tarczycy, niedoboru witaminy B12, odwodnienia, zaburzeń elektrolitów albo działania leków. Na pierwszej wizycie psychiatra rozmawia z pacjentem i z osobą bliską, wykonuje krótkie testy pamięci i zleca badania krwi (morfologia, TSH, witamina B12 i kwas foliowy, elektrolity, glukoza, wapń, parametry nerek i wątroby). Jeśli to potrzebne, kieruje na tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny głowy.

Nagłe splątanie wymaga pilnej pomocy lekarskiej. Jeśli starsza osoba w ciągu kilku godzin lub dni przestaje orientować się w czasie i miejscu, jest pobudzona albo nadmiernie senna, może to być majaczenie. Najczęstsze przyczyny to infekcja (zwłaszcza dróg moczowych), odwodnienie i nowe leki. W takiej sytuacji trzeba od razu skontaktować się z lekarzem rodzinnym lub zgłosić się na SOR, bez czekania na termin wizyty.

Na każdej wizycie psychiatra sprawdza wszystkie przyjmowane leki. U osób starszych leki nasenne, uspokajające z grupy benzodiazepin i leki o działaniu antycholinergicznym zwiększają ryzyko upadków, złamań i splątania. Psychiatra ocenia, czy każdy lek jest nadal potrzebny, a nowe leki włącza od małych dawek i zwiększa je powoli. Przy bezsenności pierwszym wyborem jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności i uporządkowanie rytmu dnia, a leki nasenne stosuje się krótko.

Leczenie otępienia spowalnia narastanie objawów, ale go nie zatrzymuje. W chorobie Alzheimera stosuje się leki z grupy inhibitorów acetylocholinesterazy i memantynę. Przy niepokoju, agresji lub zaburzeniach snu u osoby z otępieniem najpierw szukamy przyczyny, na przykład bólu, infekcji, zaparć czy zmiany otoczenia. Leki przeciwpsychotyczne stosuje się tylko przy nasilonych objawach, w małej dawce i krótko, bo u osób z otępieniem zwiększają ryzyko udaru.

Opiekunowie też mogą otrzymać pomoc. Opieka nad bliskim z otępieniem lub depresją często trwa latami i sama prowadzi do przemęczenia i obniżonego nastroju. Psychiatra wyjaśnia rodzinie, jak przebiega choroba i jak reagować na trudne zachowania, a opiekun może umówić się osobno do psychologa Centrum MS.